گزارش كار آزمايشگاه
آزمايشات ميكروبي
آزمايشات ميكروبي:
ويژگيهاي ميكروبيولوژي و تعيين شرايط بهداشتي فرآوردههاي ميوهاي كه منحصراً با استفاده از روشهاي فيزيكي نگهداري ميشوند:
كنترل ميكروبي يك فرآورده به منظور حفظ كيفيت، جلوگيري از فساد و در مواردي حفظ سلامت مصرفكننده ضروري است. مخمرها بيش از هر ميكروارگانيسم ديگري ميتوانند سبب فسادوبوی ترشیدگی اين فرآوردهها شوند كه با تجزيه اسيدهاي آلي و تخمير مواد قندي با توليد استالدئيد، الكل، مواد ديگر باعث ايجاد طعم غيرطبيعي در فرآورده ميشوند.
آزمایش مشاهده چند نوع یاخته جانوری در زیر میکروسکوپ
هدف آزمایش
در این کاوش به بررسی ساختار یاختههای چند نوع از بافتهای جانوری میپردازیم. هدف آموزشی این کاوش این است که نهایتا بتوانید کارهای زیر را انجام دهید:
- مشخصات کلی یاختههای بافتهای پوششی ، ماهیچهای مخطط و خونی را شرح دهید.
- نمونههایی از بافتهای جانوری تهیه کنید و یاختههای آنها را در زیر میکروسکوپ مشاهده کنید.
- نمونههای بافتهای جانوری آماده را در زیر میکروسکوپ مشاهده کنید و نوع آنها را تشخیص دهید.
|
|
مفاهیم نظری
بافتهای جانوری که متنوع و متعددند ، سازنده دستگاهها و اندامهای مختلف مانند دستگاه گردش خون ، گوارش ، تناسلی ، عصبی و... در بدن موجود زنده هستند. برای مشاهده و تشخیص دقیق ویژگیهای بافتها و مشخصات یاختهای نیاز به تفکیکهای دقیق نظیر برشگیری ، رنگآمیزی و تهیه لامهای مناسب و ثابت از این بافتهاست. یکی از بافتهای بدن پوششی است. یاختههای این بافت به چند سنگفرشی ، مکعبی و استوانهای دیده میشوند. بافت ماهیچهای مخطط متشکل از تعداد زیادی یاختههای دراز استوانهای به نام فیبرهای عضلانی است. فیبرهای ماهیچهای مخطط در زیر میکروسکوپ نوری ، خطوط عرضی مشخص را به صورت نوارهای عرضی متناوب تیره و روشن نشان میدهند. بافت خونی یکی از انواع بافتهای پیوندی و دارای چند نوع یاخته است. این یاختهها شامل گویچههای سفید و قرمز خون و پلاکتها هستند.
مشاهده 1: یاختههای پوششی مخاط دهان
به کمک یک لامل تمیز و یا یک قاشق چایخوری کمی از مخاط دهان خود را به آرامی بتراشید و یاختههای جدا شده را ابتدا در یک قطره آب و سپس در یک قطره رنگ لوگل یا آبیمتیلن زیر میکروسکوپ مشاهده کنید. شکلی از مشاهدات خود بکشید.
پرسشها
- این یاختهها از چه نوع یاختههای پوششی هستند؟
- هسته این یاختهها به ترتیب با رنگهای آبی و لوگل به چه رنگی درمیآید؟
- غیر از هسته ، سیتوپلاسم و غشا نیز رنگ میگیرند؟
مشاهده 2: یاختههای ماهیچهای مخطط
- قطعات بسیار نازک و کوچکی از گوشت قرمز را بریده و آنها را مدت ده دقیقه در اسید استیک 10 درصد قرار دهید. این عمل بافت نرمشدن بافت ماهیچهای و رشتهرشته شدن آن میگردد.
- رشتهها را از اسید خارج کرده ابتدا با آب جاری بشوئید و سپس در ظرف کوچکی حاوی آب مقطر قرار دهید.
- به کمک دو سوزن تشریح ، رشتههای ماهیچهای را به رشتههای نازکتری تقسیم کنید بطوری که قطر آنها بیش از 0.1 تا 0.2 میلیمتر نباشد.
- یکی از رشتههای بسیار نازک را روی لام قرار دهید و یک قطره رنک آبیمتیلن روی آن بریزید.
- لام را با لامل بپوشانید و پس از 5 دقیقه آن را با عدسیهای 10 و 40 در زیر میکروسکوپ ببینید.
پرسشها
- این رشته نازک ماهیچهای از یک فیبر ساخته شده است یا از چند فیبر؟
- تعداد هستههای درون هر یاخته کم است یا زیاد؟ هستهها به چه رنگ و در کجای یاخته ماهیچه دیده میشوند؟
- آیا خطوط عرضی تیره و روشن قابل تشخیص هستند ، خطوط چه رنگی هستند؟
آزمایش مشاهده تکیاختگان در زیر میکروسکوپ
هدف آزمایش
در این کاوش به مشاهده برخی از تکیاختگان جانوری و گیاهی زنده و رنگآمیزی شده با رنگهای غیرزیستی میپردازیم و بعضی از اجزا و ضمایم آنها را بررسی میکنیم. هدف آموزشی این کاوش این است که نهایت بتوانید کارهای زیر را انجام دهید:
- ویژگیهای اساسی تک یاختههای جانوری و گیاهی را شرح دهید و آنها را با یکدیگر مقایسه کنید.
- با استفاده از نمونه آب مناسب به مشاهده تک یاختگان بپردازید.
- به کمک رنگآمیزی زیستی و غیرزیستی ، برخی از اجزای یاخته را تشخیص دهید.
- با استفاده از نمونه مناسب ، تک یاختگان گیاهی را مشاهده کنید.
|
|
فعالیت 1: مشاهده تک یاختگان زنده
- دو قطره آب حاوی تک یاختگان را روی لام تمیز قرار دهید و پس از پوشاندن آن با لامل ، زیر میکروسکوپ مشاهده کنید. در صورتی که حرکت تک یاختگان خیلی سریع و دنبال کردن آنها با چشم دشوار باشد، میتوانید یک قطره کوچک از محلول رقیق سولفات مس را زیر لامل بریزید. این ماده اثر سمی دارد و حرکت یاختهها را کند میکند و در نتیجه امکان تشخیص ساختار آنها را بیشتر میسر میسازد.
- پس از قرار دادن نمونه آبهای مختلف ، روی لام و تشخیص انواع تک یاختگان تاژکدار و مژکدار و ریشهپا از یکدیگر ، مشاهدات خود را به طریق زیر ادامه دهید.
- سعی کنید در یکی از لامها یک آمیب بیابید و تشکیل پاهای کاذب آن را ببنید و شکل آن را بکشید.
- چند تاژکدار و مژکدار را در زیر میکروسکوپ بیابید و به چگونگی حرکت آنها توجه کنید، سپس یک رشته نخ را به آرامی و زیر لامل بر سر راه این موجودات به عنوان مانع قرار دهید و اکنون حرکات آنها را زیر نظر بگیرید.
- قطرهای از رنگ بسیار رقیق آبیمتیلن را روی نمونه حاوی تک یاختگان مژکدار و تاژکدار بریزید و آنها را به دقت بنگرید.
پرسشها
- وقتی مانعی مانند نخ بر سر راه این مژکداران و یا تاژکداران قرار میدهید، چه نوع حرکتی را مشاهده میکنید؟
- پس از ریختن رنگ آبیمتیلن ، جانور تک یاختهای چه وضعی پیدا میکنند؟
فعالیت 2: مشاهده تک یاختگان گیاهی
مشاهده دیاتومها
- قطره آب حاوی دیاتوم را از ظروف نمونه مختلف مثل نمونه آب استخر یا برکه بردارید و روی لام قرار دهید و پس از پوشاندن آن را با لامل و زیر میکروسکوپ ببینید.
- شکل چند نوع دیاتوم را که تشخیص دادهاید، بکشید.
پرسشها
- آیا در بین دیاتومهایی که مشاهده میکنید، تقارن شعاعی و دو طرفی را در آنها تشخیص میدهید؟
- آیا دیاتومها را تکتک و جدا از هم میبینید یا متصل بهم و رشتهای و یا به هر دو صورت؟
- آیا کلروپلاستها را تشخیص میدهید؟ رنگ آنها چیست؟
مشاهده مخمرها
- قطرهای از سوسپانسیون حاوی مخمر را روی لام قرار دهید و پس از گذراندن لامل ، نمونه را در زیر میکروسکوپ ببینید.
- لام را زیر میکروسکوپ خارج کنید، لامل را بردارید و به نمونه یک قطره رنگ آبیمتیلن بیفزاید و پس از چند دقیقه لام را مجددا در زیر میکروسکوپ ببنید.
پرسشها
- آیا بعضی از مخمرها در حال جوانه زدن هستند؟ شکل آنها را بکشید.
- پس از رنگآمیزی با آبیمتیلن ، هسته مخمرها به چه رنگی دیده میشود؟ آیا دیواره مخمر نیز تا حدودی با این رنگ مشخص میشود؟
- هستهها چه حجمی از مخمرها را اشغال کردهاند؟
آزمایش رنگآمیزی زیستی سلولها
هدف آزمایش
اجزای مختلف یاخته زنده به علت دارا بودن اختلاف غلظت و ضریب شکست بسیار کم به هنگام جذب طیف نور مرئی ، به قدر کافی کنتراست یا اختلاف میزان نور از خودشان نمیدهند. رنگهای زیستی ، بدون اینکه اندامکهای یاخته را بیجان سازند، آنها را بطور انتخابی رنگآمیزی میکنند. هدف آموزشی این کاوش این است که نهایتا بتوانید کارهای زیر را انجام دهید.
- انواع یاختههای زنده را با رنگهای زیستی)سبز ژانوس و قرمز خنثی(رنگ آمیزی کنید.
- انواع یاختههای زنده را با رنگهای آبیمتیلن و نارنجی آکریدین رنگآمیزی کرده و اجزای مربوطه را شناسایی کنید.
- یاختههای کلروپلاستدار را پس از رنگآمیزی زیستی مشاهده و بررسی کنید.
- چند لام کاملا تمیز را در محلول الکلی 0.004 درصد سبز ژانوس و چند لام تمیز دیگر را در محلول 0.05 الکلی قرمز خنثی فرو برید بطوری که رنگ سطح لامها را کاملا بپوشانید.
- لامها را از رنگ خارج کرده و مدتی به حال خود بگذارید تا کاملا خشک شوند. در این حالت رنگ خشک شده باید بطور یکنواخت در سطح لام پخش شده باشد.
- روی هر لام یک قطره بسیار کوچک خون قرار دهید.
- قطره خون را با لامل بپوشانید بطوری که خون کاملا در زیر آن پخش شود.
- اطراف لامل را با لامل مسدود کرده و پس از چند دقیقه لام را با عدسی 100 در زیر میکروسکوپ مطالعه کنید.
پرسشها
- در هر یک از لامهایی که با قرمز خنثی و سبز ژانوس رنگ کردهاید چه اندامکی را به چه رنگ مشاهده میکنید؟
- در هر دو نوع لام آیا وقتی که یاخته زنده است، هسته رنگ میشوند؟
- بارزترین دلیل زیستی بودن رنگآمیزی در این لامهای حاوی یاختههای خون چیست؟
فعالیت 2: رنگآمیزی زیستی یاختههای پوششی دهان
- کمی از مخاط درونی گونه را با لبه لامل تراشیده و یاختهها را در یک قطره محلول نرمال نمک روی لام قرار دهید.
- یک قطره محلول آبی 0.01% سبز ژانوس را روی لام بیفزائید و پس از قرار دادن لامل آن را مدت 5 تا 10 دقیقه به حال خود بگذارید.
- یاختهها را با استفاده از بزرگنمایی زیاد در زیر میکروسکوپ ببینید.
فعالیت 3: رنگآمیزی زیستی مخمر
یک قطره از سوسپانسیون حاوی مخمر را روی لام قرار و یک قطره محلول آبی 0.01% سبز ژانوس روی آن بریزید چند دقیقه صبر کنید و پس از گذاشتن لامل آن را در زیر میکروسکوپ ببینید.
پرسشها
- در این حالت میتوکندریها به چه رنگی درمیآیند؟
- هسته مخمر به چه رنگی دیده میشود؟
فعالیت 4: رنگآمیزی زیستی یاختههای کلروپلاستدار
برش بسیار نازکی در ساقه گیاه برگ بیدی یا قطعهای از بشره برگ آن را روی لام قرار دهید و سپس یک قطره از محلول رقیق شده رنگ ردامین روی آن بریزید ، چند لحظه صبر کنید. آنگاه پس از گذاردن لامل نمونه را در زیر میکروسکوپ ببینید.
پرسشها
- دانههای کلروپلاست برگ بیدی به چه رنگ درمیآیند؟ آیا سیتوپلاسم و بلورهای آنها نیز رنگ میشوند؟
اقدامات ایمنی هنگام کار در آزمایشگاه
· استفاده از آزمایشگاه تنهـا منحصر به افرادی است که مجاز هستند.
· ورود اطفـال و کودکان به آزمایشگاه اکیداً ممنوع می باشد.
· استعمال دخـانیـات، خـوردن، آشامیـدن، نگهداشتن موادغذایی، نوشیدنی ها، تنباکو و استفاده از مواد آرایشی در آزمایشگاه مطلقاً ممنوع است.
· استفاده از لنز تماسی چشمی، بدون استفاده از عینک محافظ، در آزمایشگاه توصیه نمی گردد.
· به هنگام کـار و جابجایی مـواد شیمیایی، مواد خطرناک زیست محیطی یا مواد رادیوایزوتوپ در محیط آزمایشگاه، از روپوش های مخصوص آزمایشگـاه (که قد آن تا زانوی کاربر باشد) و ماسک های چشمی استفاده کنید.
· موهای بلند خود را به هنگام کـار با مـواد شیمیایی، مواد خطرناک زیست محیطی، رادیوایـزوتوپ ها، یـا جابجایی ماشین آلات و تجهیزات آزمایشگـاهی، (در پشت سر خود) ببندید.
· همواره آزمایشگاه و محل کار خود را تمیـز نمایید و مـواد شیمیایی، بیولوژیکی غیرضروری و تجهیزات بلامصرف را در محل مخصوص خود قرار دهید.
· از جا گذاشتن بطری های مخصوص مـواد واکنش گر (پر یا خالی)، در کف آزمایشگاه خودداری کنید.
· تنها با مـوادی کـار کنید که از میـزان اشتعـال پـذیری، واکنش دهی، سمیت و نیز روشهای صحیح جابجایی و ذخیره آنها و اقدامات اضطراری مربوطه آگاهی دارید.
· خروجی ها و راهروها را در همة مواقع باز (و بدون هرگونه مانع) نگهدارید.
· تا حد امکـان، از کار به تنهایی در محیط آزمایشگـاه خودداری کنید.
· اگر طبیعت کـار شما اقتضاء می کنـد که به تنهایی در آزمایشگاه کـار کنید، بایستی حضور خود را به مسئول آزمایشگاه و یا همکاران دیگر اطلاع دهید.
· هرگونه حـوادث و اتفاقات خطرناک را سریعاً به اطلاع سرپرست آزمایشگاه و مسئولین ذیربط برسانید.
حفظ و نگهـداری
· خطرات ایمنی را با حفظ و نگهداری محیـط های کار در وضعیت مطلوب از بین ببرید.
· حداقل دو خروجی باز (بدون مانـع) در آزمایشگاه تعبیـه شده باشد.
· حداقل دو راهروی باز (بـدون مانـع) به طرف درهای خروجی آزمایشگاه ایجاد شده باشد.
· همـواره، مواد و وسایـل غیر ضـروری را از روی میزهای کار، هـودهای بخار، کف آزمایشـگاه، راهروها و ... بـرداشته و در محل های مناسب قرار دهید.
· نیـکمت هـا، میـزهای کـار و دیـگر سطـوح آزمایشگاهی را پس از هـر بار استفـاده با یک مـاده پـاک کننـده یـا ضـد عفونی کننده تمیز نمایید.
· همـة تجهیـزات بایستی قبـل از استفاده بازرسی شوند.
· شیشه آلات مورد استفـاده درآزمایشگـاه باید از جنس بروسیلیکات باشند.
· در صورت استفاده از مواد پاک کننده دی کرومات یا اسید سولفوریک در آزمایشگاه، دقت کنید که پاک کردن فقط محدود به هود بخار باشد، در غیر این صورت کلریدهای سمی کلرومتیل از محلول کرومات/اسید سولفوریک آزاد می شوند.
· سعی شـود از محـلول های پاک کنندة غیرکروماتی استفاده شود.
· در صـورتی که آزمـایشها ناتمام مانده باشند، یادداشتی حاوی نوع مواد شیمیایی مورد استفاده، نام و نام خانوادگی آزمایشگر و شماره تماس او در کنار دستگاههای مورد استفاده قرار داده شود.
· کف آزمایشگـاه را در همـة اوقـات خشـک نگهدارید.
· در صورت ریـزش هرگونه مواد شیمیایی یا آب، کـف آزمایشگـاه را بلافاصـله تمیز کرده و با قراردادن علائـم هشـدار، دیگران را نسبت به خطرات بالقوه سُرخوردن آگــاه نمایید.
· بر روی همة ماشین آلات و تجهیزات تحت تعمیر یا تنظیم، بایستی قبـل از آنـکه قابـل استفاده باشند، برچسب هشدار نصب گردد.
· سیفون های کف آزمایشگاه و سینک ها بایستی به طور مرتب تخلیه شده و شسته شوند تا از خروج گـازهای نامطبـوع یا آزاد شدن بوی مواد شیمیایی در جلوگیری شود.
· سیفون هایی که به طور مرتب مورد استفاده قرار نمی گیرند برای ممانعت از تبخیر آب بهتر است با 20-30 میلی لیتـر روغن معدنی پر شوند.
· همة سیلندرهای گاز فشرده بایستی به طور محکم با زنجیر یا طناب بصورت ثابت بسته شوند.
· سیلندرهای خـالی را علامت گذاری کنید و تمام اقدامـات حفاظتی و ایمنی را در مورد آنـها همـانند سیلندرهای پر رعایت کنید.
· کلیه امور خـدمات و نگهداری بایستی توسط پرسنل متخصص و مجاز انجام پذیرد.
اقدامات لازم قبل از ترک آزمایشگاه
· ضایعات آزمایشگـاهی را شناسایی، بسته بندی و طبق مقررات استاندارد به خارج از محیط آزمایشگاه منتقل کنید.
· تجهیزات و وسایل خراب را خاموش و با رعایت مقررات استاندارد از محیط کار (و دسترس دیگران) خارج کنید.
· سطوح کاری و کلیه تجهیزات مـورد استفاده را ضدعفونی کنید.
· به هنگام اتمام کار و ترک آزمایشگاه، تجهـیزات و وسایل استفـاده نشده را به محل اصلی خود بازگردانید.
· روپوش مخصوص آزمایشــگاه را در داخل آزمایشگـاه قرار دهید.
· از خاموش بودن تجهیزات برقی و گازی مورد استفاده اطمینان حاصل نمایید.
· دست های خود را با دقت بشوییـد.
· درب آزمایشگاه را بسته و از قفـل بودن آن اطمینان حاصل نمایید